Дар бахшҳои гузашта Шумо мавзуъ ва мақсади китобатонро интихоб карда, хонандагони пешбинишударо муайян намудед, доираи муҳтаворо муқаррар кардед ва бобҳою бахшҳоро ба нақша гирифтед. Акнун биёед маводеро омода кунем, ки барои навиштани китоб истифода мебаред.
Омода кардани маводи зарурӣ маънои ҷамъоварӣ, баррасӣ, ба низом даровардан ва санҷидани маълумоту захираҳоеро дорад, ки барои таҳияи муҳтавои китоб истифода мешаванд. Ба чунин мавод қайдҳои хаттӣ, ҳуҷҷатҳои мавҷуда, аксҳо, тасвирҳо, натиҷаҳои таҳқиқот, пайвандҳо ба захираҳои муфид ва дониш ё таҷрибаи шахсии Шумо дохил шуда метавонанд.
Омодагии хуб навиштани китобро осонтар мекунад, барои нигоҳ доштани саҳеҳии маълумот кумак мерасонад ва зарурати такроран ҷустуҷӯ кардани маълумотро ҳангоми кор кам мекунад.
1. Ҷамъоварии маводи мавҷуда
Аз ҷамъоварии маводе оғоз кунед, ки аллакай дар ихтиёр доред ва ба мавзуи китобатон алоқаманд аст. Шояд баъзе аз ин маводро худатон омода карда бошед, дар ҳоле ки маводи дигар аз китобҳо, мақолаҳо, сомонаҳо ё сарчашмаҳои дигар гирифта шудаанд.
Вобаста ба мавзуи китоб, маводи Шумо метавонад инҳоро дар бар гирад:
- Қайдҳо ва лоиҳаҳои матние, ки худатон навиштаед.
- Ҳуҷҷатҳо, гузоришҳо ва мақолаҳои мавҷуда.
- Натиҷаҳои таҳқиқот, далелҳо ва омор.
- Аксҳо, тасвирҳо, диаграммаҳо ва ҷадвалҳо.
- Намунаҳо, таҳлили ҳолатҳои воқеӣ ва дастурҳои амалӣ.
- Пайвандҳо ба сомонаҳо ва захираҳои муфиди онлайн.
- Таҷрибаи шахсӣ, мушоҳидаҳо ва донишҳои касбӣ.
- Маводи аудиоӣ ё видеоие, ки метавонад шарҳу тавзеҳоти Шуморо пурра кунад.
Агар маводи Шумо ҳанӯз нопурра бошад ё дар файлҳо ва ҷойҳои гуногун нигоҳ дошта шавад, хавотир нашавед. Дар ин марҳила мақсади асосӣ муайян кардани он аст, ки аллакай чӣ доред ва кадом мавод метавонад барои китоб муфид бошад.
2. Санҷидани саҳеҳӣ ва сифати маълумот
Пеш аз дохил кардани маълумот ба китоб онро бодиққат баррасӣ кунед. Боварӣ ҳосил намоед, ки далелҳо саҳеҳанд, шарҳу тавзеҳот равшананд ва мавод ба мақсади китоб мувофиқат мекунад.
Саволҳои зеринро ба назар гиред:
- Оё маълумот саҳеҳ ва нав аст?
- Оё сарчашма боэътимод аст?
- Оё маълумот бевосита ба мавзӯи ман алоқаманд аст?
- Оё шарҳу тавзеҳ барои хонандагони пешбинишуда равшан аст?
- Оё барои дуруст шарҳ додани мавзӯъ маълумоти иловагӣ лозим аст?
Ҳангоми истифодаи маълумоти воқеӣ, техникӣ ё таҳқиқотӣ аз сарчашмаҳои боэътимод истифода баред ва дар ҳолати имкон дурустии иддаоҳои муҳимро санҷед. Агар маълумот бо мурури замон тағйир ёбад, масалан, дастурҳои нармафзор ё талаботи техникӣ, санҷед, ки оё он ҳанӯз ҳам нав аст.
Ба китоб дохил кардани ҳар як маълумоти ёфташуда шарт нест. Маводеро интихоб кунед, ки ба мавзуъ мувофиқ, муфид ва дар доираи муҳтавои китоб бошад.
3. Риояи ҳуқуқи муаллиф ва талаботи гирифтани иҷозат
Ҳангоми омода кардани мавод ба он диққат диҳед, ки онҳоро кӣ эҷод кардааст ва Шумо бо кадом шартҳо ҳуқуқи истифодаи онҳоро доред.
Навиштани матни худ, гирифтани аксҳои шахсӣ ё эҷод кардани тасвирҳои худ метавонад ба Шумо назорати бештар бар мавод диҳад. Аммо Шумо, инчунин, метавонед аз маълумот, расмҳо, иқтибосҳо ё захираҳое истифода баред, ки одамони дигар эҷод кардаанд.
Пеш аз дохил кардани асари шахси дигар мақоми ҳуқуқи муаллиф, иҷозатнома ва талаботи гирифтани иҷозати заруриро санҷед. Баъзе маводро бо риояи шартҳои муайян дубора истифода бурдан мумкин аст, дар ҳоле ки барои маводи дигар иҷозати дорандаи ҳуқуқи муаллиф зарур аст. Дар ҳолатҳои зарурӣ муаллиф ё сарчашмаро дуруст нишон диҳед ва шартҳои иҷозатномаро риоя намоед.
Пиндошт накунед, ки ҳар чизе дар Интернет дастрас аст, онро бе маҳдудият нусхабардорӣ ва нашр кардан мумкин аст. Агар мутмаин набошед, ки ҳуқуқи истифодаи маводро доред, сарчашмаи дигареро интихоб кунед ё иҷозати заруриро гиред.
4. Ба низом даровардани мавод мувофиқи сохтори китоб
Пас аз ҷамъоварии мавод онҳоро мувофиқи бобҳо ва бахшҳое, ки қаблан ба нақша гирифта будед, ба низом дароред.
Масалан, агар китоби Шумо бобе дар бораи оғози кор бо барномаи нармафзор дошта бошад, дастурҳо, аксҳои экран ва намунаҳои мувофиқро дар як ҷой ҷамъ кунед. Маводи боби дигарро алоҳида ба низом даровардан мумкин аст.
Барои нигоҳ доштани тартиб метавонед ҷузвдонҳои компютерӣ, ҳуҷҷатҳои дорои номҳои равшан, ҷадвали электронӣ ё рӯйхати оддиро истифода баред.
Намунаи сохтори мавод метавонад чунин бошад:
- Боби 1 — Муқаддима
- Қайдҳои муқаддимавӣ
- Таърифҳо ва шарҳу тавзеҳот
- Намунаҳои мувофиқ
- Боби 2 — Дастурҳои амалӣ
- Дастурҳои қадам ба қадам
- Аксҳои экран ва тасвирҳо
- Мушкилоти маъмул ва роҳҳои ҳалли онҳо
- Боби 3 — Омӯзиши минбаъда
- Захираҳои иловагӣ
- Пайвандҳои муфид
- Машқҳои пешниҳодшаванда
Сохтори воқеӣ аз китоби Шумо вобаста аст. Муҳим он аст, ки ҳангоми навиштани ҳар як боб маводи заруриро ба осонӣ пайдо карда тавонед.
5. Омода кардани тасвирҳо ва дигар маводи ёрирасон
Тасвирҳо ва маводи ёрирасони дигар метавонанд китобро пурмазмунтар ва фаҳмотар гардонанд. Масалан, дастурамали техникӣ метавонад ба аксҳои экран ниёз дошта бошад, дар ҳоле ки китоби таърихӣ метавонад аксҳо, харитаҳо ё ҳуҷҷатҳои таърихиро истифода барад.
Ҳангоми омода кардани чунин мавод:
- Маводеро интихоб кунед, ки барои шарҳи мавзӯъ кумак мерасонад.
- Боварӣ ҳосил намоед, ки тасвирҳо барои мақсади пешбинишуда равшананд.
- Ба файлҳо номҳои тавсифӣ гузоред, то онҳоро ба осонӣ шиносед.
- Сарчашма ва иҷозати истифодаи маводи аз ҷониби дигарон эҷодшударо қайд кунед.
- Дар ҳолати зарурӣ барои тасвирҳо сарлавҳа ё шарҳи кӯтоҳ омода намоед.
- Аз илова кардани тасвирҳо ё унсурҳое, ки ба муҳтаво кумак намекунанд, худдорӣ кунед.
Агар ният дошта бошед, ки дар ин дастурамал аксҳои экранро аз шаклҳои таҳрири «Drupal» истифода баред, намунаҳоеро интихоб кунед, ки раванди иҷрои вазифаи мушаххасро ботафсил нишон медиҳанд. Боварӣ ҳосил намоед, ки майдонҳо ва унсурҳои зарурӣ намоёнанд ва аксҳо интерфейсеро нишон медиҳанд, ки мехоҳед ба хонандагон омӯзонед.
Пеш аз оғози навиштан омода кардани ҳамаи тасвирҳо ва расмҳо шарт нест. Ҳангоми таҳияи китоб метавонед маводи ёрирасонро илова ё иваз кунед.
6. Муайян кардани маълумоти нокифоя
Пас аз ба низом даровардани маводи мавҷуда онҳоро бо бобҳо ва бахшҳои ба нақша гирифтаатон муқоиса кунед.
Шояд маълум шавад, ки барои баъзе бобҳо аллакай маълумоти кофӣ доред, аммо бобҳои дигар ба таҳқиқоти иловагӣ, намунаҳо, шарҳу тавзеҳот ё тасвирҳо ниёз доранд.
Рӯйхати чунин камбудиҳоро тартиб диҳед. Барои ҳар яке муайян кунед, ки чӣ намерасад ва онро чӣ гуна ба даст меоред. Шояд лозим шавад, ки ба сарчашмаи боэътимод муроҷиат кунед, таҳқиқот гузаронед, акс гиред, намунаро омода намоед ё равандеро дар асоси таҷрибаи худ шарҳ диҳед.
Пешакӣ муайян кардани маълумоти нокифоя ба Шумо кумак мекунад, ки ҳангоми навиштан аз қатъ шудани кор ва таъхирҳои нолозим пешгирӣ намоед.
7. Нигоҳдории бехатар ва дастрасии мавод
Маводи Шумо қисми муҳими лоиҳаи китоб аст. Аз ин рӯ, онҳоро тавре нигоҳ доред, ки ҳам пайдо карданашон осон бошад ва ҳам аз гумшавии ногаҳон муҳофизат шаванд.
Ба файлҳо номҳои равшан гузоред, маводи ба ҳам алоқамандро якҷо нигоҳ доред ва кори худро мунтазам захира кунед. Инчунин, нусхаи эҳтиётиро дар ҷойи дигари бехатар, масалан, дар диски беруна ё хизматрасонии боэътимоди нигоҳдории абрӣ, нигоҳ доштанро баррасӣ намоед.
Агар ҳуҷҷатро таҳрир кунед ё тасвиреро иваз намоед, боварӣ ҳосил кунед, ки нусхаи ҷориро шинохта метавонед. Низоми сода ва пайвастаи номгузорӣ метавонад ҳангоми зиёд шудани мавод аз сардаргумӣ пешгирӣ кунад.
Дар хотир доред, ки омода кардани мавод маънои онро надорад, ки пеш аз оғози навиштан ҳама чиз бояд комил бошад. Шумо метавонед дар тамоми раванди таҳияи китоб ҷамъоварӣ ва такмил додани захираҳоро идома диҳед.
8. Истифодаи ин принсипҳо дар дастурамали мо
Дастурамали дузабонаи мо дар бораи нашри китобҳо бо истифода аз «Drupal» ба якчанд намуди маводи ёрирасон ниёз дорад.
Ба онҳо шарҳҳои марбут ба нашри онлайн, дастурҳои истифодаи модули «Китоб», намунаҳои сохтори китоб, аксҳои экран аз шаклҳои таҳрири «Drupal» ва машқҳои амалӣ дохил мешаванд, ки ба хонандагон барои истифодаи донишҳои омӯхтаашон кумак мерасонанд.
Пеш аз навиштани ҳар як бахш мо метавонем муайян кунем, ки кадом мавод зарур аст, онҳоро омода ё санҷида, мувофиқи сохтори пешбинишудаи дастурамал ба низом дарорем. Масалан, бахше, ки тарзи эҷод кардани саҳифаи китобро шарҳ медиҳад, метавонад ба акси экрани шакли таҳрири мувофиқ ва намунаи сарлавҳаю матн ниёз дошта бошад.
Азбаски ин дастурамал дузабона аст, инчунин бояд санҷем, ки нусхаҳои англисӣ ва тоҷикӣ маълумоти асосиро якхела мерасонанд ва истилоҳоти ҳамгунро истифода мебаранд. Сохтори ҷумлаҳо дар ҳар ду забон ҳатман якхела буданаш шарт нест, аммо ҳар ду нусха бояд саҳеҳ, равшан ва барои хонандагони мақсаднок муфид бошанд.
Шумо метавонед ҳамин усулро барои китоби худ низ истифода баред. Маводи мавҷударо ҷамъ кунед, маълумоти нокифояро муайян намоед ва захираҳоро тавре омода кунед, ки ҳангоми оғози навиштан тавонед диққати худро ба таҳияи матн равона созед.